پوکی استخوان و لزوم انجام سنجش تراکم استخوان
بیماری پوکی استخوان یا همان Osteoporosis به کاهش تدریجی و بدون علامت تراکم و توده استخوانی گفته میشود که استخوانها را شکننده و مستعد آسیبهای جدی میکند. دقیقترین، سریعترین و استانداردترین روش علمی برای ارزیابی این وضعیت، انجام سنجش تراکم استخوان (یا اسکن DEXA) است. این فرآیند با استفاده از دوز بسیار پایینی از اشعه ایکس، میزان مواد معدنی موجود در استخوانهای کلیدی مانند ستون فقرات و لگن را اندازهگیری میکند تا خطر شکستگیهای آتی را پیشبینی کند.
توجه بسیار مهم: لزوم ارائه نسخه پزشک
کلیه خدمات تصویربرداری تشخیصی از جمله اسکن تراکم استخوان، الزماً به نسخه پزشک متخصص یا عمومی نیاز دارند. بیمارانی که بدون نسخه به مراکز مراجعه میکنند، تحت پوشش بیمه قرار نگرفته و فرآیند پذیرش آنها انجام نخواهد شد. سامانه هوشمند پرتو۲۴ این فرآیند را تسهیل کرده است؛ کافی است تصویر نسخه خود را در سایت بارگذاری کنید. سیستم نسخه شما را خوانده، نوع دقیق تصویربرداری را تشخیص داده و شما را به مجهزترین و مناسبترین مرکز تصویربرداری در تهران ارجاع میدهد.
چرا انجام سنجش تراکم استخوان حیاتی است؟
استخوانها بافتهای زندهای هستند که بهطور مداوم بازسازی میشوند. تا سنین جوانی، سرعت ساخت استخوان جدید بیشتر از تخریب بافتهای قدیمی است. با این حال، با عبور از سنین ۳۰ سالگی و بهویژه پس از یائسگی در زنان، روند تخریب بافت استخوانی سرعت میگیرد. از آنجا که این عارضه هیچ علامت فیزیکی اولیه نظیر درد یا خستگی ندارد، به آن قاتل خاموش استخوان نیز میگویند. بسیاری از بیماران زمانی متوجه بیماری خود میشوند که با یک زمینخوردگی ساده دچار شکستگی شدید در ناحیه لگن، مچ دست یا مهرههای کمر میشوند. شکستگی لگن در سنین بالا میتواند به ناتوانی دائم حرکتی منجر شود. اسکن تراکم استخوان به پزشک اجازه میدهد قبل از رخ دادن حادثه، وضعیت استخوانی شما را ارزیابی کرده و درمانهای پیشگیرانه یا دارویی را آغاز کند.
چه کسانی کاندیدای اصلی انجام سنجش تراکم استخوان هستند؟
اگر شرایط یا عوامل خطر زیر را دارا هستید، باید با پزشک خود درباره لزوم تجویز این اسکن مشورت کنید:
- سن و جنسیت: کلیه زنان بالای ۶۵ سال و مردان بالای ۷۰ سال بدون نیاز به وجود عامل خطر دیگر.
- یائسگی زودرس: زنانی که پیش از سن ۴۵ سالگی وارد دوران یائسگی شدهاند.
- سابقه شکستگی قبلی: افرادی که با ضربههای خفیف و غیراستاندارد دچار شکستگی استخوان شدهاند.
- مصرف کورتونها: مصرف داروهای استروئیدی مانند پردنیزولون به مدت بیش از ۳ ماه متوالی.
- کاهش وزن شدید و ناگهانی: کاهش قد بیش از ۴ سانتیمتر نسبت به دوران جوانی.
- بیماریهای زمینهای: ابتلا به پرکاری تیروئید، پرکاری پاروتیروئید، بیماریهای التهابی روده یا نارساییهای کلیوی.
جدول تفسیر نتایج تست تراکم استخوان (DEXA)
| محدوده شاخص (T-Score) | وضعیت سلامت استخوان | اقدام پیشنهادی |
|---|---|---|
| بین ۱.۰+ تا ۱.۰- | طبیعی و نرمال | حفظ سبک زندگی سالم و مصرف کلسیم کافی |
| بین ۱.۰- تا ۲.۵- | استئوپنی (کاهش خفیف تراکم) | اصلاح رژیم غذایی، ورزش و مصرف مکمل تحت نظر پزشک |
| کمتر از ۲.۵- | استئوپروز (پوکی استخوان) | مراجعه فوری به پزشک جهت آغاز درمانهای دارویی جدی |
اقدامات و آمادگیهای پیش از انجام اسکن تراکم استخوان
یکی از مزیتهای بزرگ سنجش تراکم استخوان این است که نیازی به بیهوشی، بستری، تزریق یا ناشتا بودن ندارد. با این حال رعایت نکات زیر به افزایش دقت سنجش کمک میکند:
- حداقل تا ۲۴ ساعت قبل از انجام تصویربرداری، از مصرف مکملهای حاوی کلسیم یا قرصهای مولتیویتامین خودداری کنید.
- لباسی راحت، گشاد و فاقد دکمه، زیپ، قلاب یا هرگونه قطعه فلزی به تن داشته باشید؛ زیرا فلزات در مسیر پرتوها اختلال ایجاد میکنند.
- اگر اخیراً آزمایشی با استفاده از ماده حاجب (مانند تصویربرداری با باریوم یا سیتی اسکن با تزریق) انجام دادهاید، حداقل یک هفته صبر کرده و سپس اقدام به سنجش تراکم کنید.
- در صورت بارداری یا احتمال بارداری، حتماً پیش از شروع فرآیند، اپراتور دستگاه را مطلع سازید.
سوالات متداول کاربران در مورد سنجش تراکم استخوان
۱. آیا انجام سنجش تراکم استخوان به نسخه پزشک نیاز دارد؟
بله. ارائه نسخه معتبر و رسمی از پزشک معالج جهت انجام این اسکن ضروری است. سامانه هوشمند پرتو۲۴ نسخه ارسالی شما را به دقت مطالعه کرده و بر اساس اطلاعات تشخیصی پزشک، شما را به بهترین و نزدیکترین مرکز تخصصی در تهران ارجاع میدهد تا زمان شما بیهوده تلف نشود.
۲. تفسیر نتایج سنجش تراکم استخوان چگونه است؟
نتایج نهایی گزارش اسکن معمولاً به صورت دو شاخص T-score و Z-score ارائه میشود. شاخص T-score تراکم استخوانی شما را با یک فرد جوان و سالم مقایسه میکند. طبق استانداردهای سازمان جهانی بهداشت، نمره بالاتر از ۱.۰- طبیعی بوده، نمره بین ۱.۰- تا ۲.۵- نشاندهنده استئوپنی (کاهش تراکم استخوان) و نمره ۲.۵- یا کمتر به معنای ابتلا به پوکی استخوان است.
۳. تفاوت استئوپنی و استئوپروز (پوکی استخوان) چیست؟
استئوپنی یک وضعیت بینابینی است؛ یعنی تراکم استخوان شما از حد نرمال کمتر است اما هنوز به مرحله حاد و خطرناک پوکی استخوان نرسیده است. شناخت استئوپنی به شما این فرصت طلایی را میدهد تا با تغییر در رژیم غذایی، ورزش و مصرف مکملهای مناسب، جلوی پیشرفت آن به سمت پوکی استخوان شدید را بگیرید.
۴. چه مدت زمان برای انجام این آزمایش نیاز است و آیا عوارض دارد؟
کل فرآیند اسکن بین ۱۰ تا ۲۰ دقیقه زمان میبرد. دستگاه سنجش تراکم استخوان در یک اتاق مجزا قرار دارد و بیمار به آرامی روی تخت دراز میکشد. میزان اشعه بهکار رفته بسیار ناچیز و ایمن است (کمتر از میزان اشعهای که در یک پرواز هوایی دریافت میکنید) و هیچگونه درد یا عوارض بعدی ندارد.
۵. هر چند وقت یکبار باید تست سنجش تراکم را تکرار کرد؟
بهطور استاندارد، در صورت ابتلا به پوکی استخوان و مصرف دارو، یا حضور در گروههای پرخطر، پزشکان تکرار آزمایش را هر دو سال یکبار توصیه میکنند تا اثربخشی درمان یا روند تغییر تراکم توده استخوان بهدقت بررسی شود.
سایر خدمات تصویربرداری و نوبتدهی آنلاین پرتو۲۴
شما میتوانید علاوه بر نوبتدهی سنجش تراکم استخوان، نوبت سایر خدمات تصویربرداری خود را در مراکز تخصصی تهران از طریق لینکهای زیر ثبت و دریافت نمایید:
جمعبندی و اقدام نهایی
پوکی استخوان را نباید نادیده گرفت؛ چرا که با پیشگیری به موقع میتوان جلوی شکستگیهای دردناک و محدودکننده حرکتی را گرفت. اگر نسخه پزشک خود را در اختیار دارید، بدون اتلاف وقت در ترافیک شهری تهران و تماس با دهها مرکز تصویربرداری، نسخه خود را در سامانه پرتو۲۴ ثبت کنید. کارشناسان ما با خوانش نسخه، نزدیکترین، مجهزترین و باکیفیتترین مرکز تصویربرداری تهران را برای شما هماهنگ کرده و نوبت شما را رزرو میکنند.
بارگذاری آنلاین نسخه و دریافت نوبت